Javascript en cookies zijn nodig om deze site te bekijken

Heksenjacht of vrouwenjacht?

door Rani Smismans

Vrijdag de 13e, een dag waarop veel mensen extra voorzichtig zijn en bij voorkeur geen vliegtuig nemen, zeker niet onder ladders doorlopen en als het even kan ook liever niet het pad van een zwarte kat kruisen.

Sommige gebruiken vinden hun oorsprong in bijgeloof, andere wellicht in het gezond verstand (echt veilig kan je onder een ladder doorlopen niet echt noemen), maar wat die arme zwarte katten en hun hekserige eigenaren precies hebben bekokstoofd om zo'n slechte reputatie te krijgen is niet altijd even duidelijk. Wat wel overduidelijk is, is dat als we iemand echte pechvogels mogen noemen, dan waren het wel de 'heksen'!

 

Heksen- of vrouwenjacht?

Geef het maar toe, bij het lezen van het woord 'heks' denk je spontaan aan een lelijk oud vrouwtje met een haakneus en een bezemsteel. Zo iemand die met gemak de stiefmoeder van Sneeuwwitje kan spelen en zichzelf weerspiegeld ziet in talloze halloweenoutfits (en nee, we hebben het niet over de sexy variant). Het geeft niet, het is immers niet jouw schuld. Dit beeld behoort tot ons collectief geheugen en weerspiegelt het negatieve beeld van de vrouw dat in de middeleeuwen werd opgehangen door de kerk, maar vindt zijn oorsprong in zowel de bijbel als in de cultuur van de oude Grieken en Romeinen. Volgens hen waren vrouwen de dienaren van de duivel. Maar waarom?

Ze ondersteunden het idee dat vrouwen fysiek, mentaal en spiritueel inferieur waren aan mannen. Vrouwen waren dan ook, in de ogen van de vervolgers, gevoeliger dan mannen en te zwak om de misleidingen en verleidingen van de duivel te weerstaan (denk maar aan Eva en de appel...).

Als je er een dergelijke denkwijze op nahoudt, hoeft het je ook niet te verbazen dat vrouwen gezien werden als gevaarlijk omwille van hun zwakheid. Een zwakheid die enkel ondersteund werd door de kerk en de literatuur die ze uitbracht. Helemaal verwonderlijk was het dus niet te noemen dat het aantal beschuldigingen van hekserij merkbaar steeg na de publicatie van de handleiding voor de heksenjacht, de Malleus Maleficarum (De Heksenhamer). Hierin stond onder andere het volgende te lezen:

"Alle hekserij komt voort uit vleselijke lust, die bij vrouwen onverzadigbaar is." of "Ik heb liever een loslopende leeuw of tijger in mijn huis dan een vrouw.”

Geleerden en kerkelijke autoriteiten deden dan ook hun best om dit verband in stand te houden. Hierdoor kwam het dan ook des te geloofwaardiger over bij de gewone burger, die graag een verklaring wou voor een plotse aanslag van het ongeluk. En zeg nu zelf, wordt het niet veel fijner als je de schuld daarvan kan afschuiven op iemand anders?

Het waren vooral eenzame, oudere vrouwen die beschuldigd werden van hekserij. Want hoe ouder de vrouw, des te groter haar ervaring en dus ook des te groter haar kracht.  Vele van de beschuldigden hielden zich ook bezig met het genezen van mensen en kraamzorg toe dienen. De vervolgers handelden volgens de volgende redenering: Als men kan genezen, kan men ook schaden. Als men dan toch ter plaatse was, werd de dochter vaak ook meteen op de brandstapel gegooid om het zekere voor het onzekere te nemen.

 

En nu?


Deze negatieve beeldvorming over vrouwen blijkt hardnekkig en gaat verder dan heksen alleen. Het heeft tot in de 20ste eeuw geduurd voordat vrouwen meer rechten verwonnen. Langzaam maar zeker raakt ook het beeld van het lelijke oude vrouwtje in de verdrukking. De brandstapels zijn ondertussen uitgedoofd, maar het zal nog even duren vooraleer we van het negatieve beeld rond vrouwen en hekserij verlost zijn.

 

 
Bronnen:  Jules Grandgagnage, DeMorgen

 

logo viva-svv

De inhoud van de site kan veranderen naargelang je een andere regio kiest.